یکی از دغدغه ها و مشکلاتی که این چند سال با آن روبرو بوده ام، تعیین ساعت کار ماه رمضان است، خصوصا در این چند سال اخیر که ماه رمضان مصادف با روزهای بلند تابستان شده است و از سوی دیگر دولت هم در 7 سال اخیر به طور کلی ساعت کار را در این ماه 2.5 ساعت از 8 ساعت معمول کم می کند که معادل 30 درصد از زمان کاری است.

در شرکت از چند هفته قبل از ماه رمضان این چند سال این مباحثه را داشتیم که بهترین ساعت کار ماه رمضان چه زمانی است و گاهی اوقات کار به جلسات طولانی می کشید که بهترین ساعت کار کی است و سرانجام هم به نتیجه نمی رسیدیم، برخی از نظرات که شاید جالب باشد، در این جا ذکر می کنم که استدلال همه افراد درگیر در بحث از منظر کارایی کارکنان بود، اما این گروه ها چون منافع دیگری هم داشتند، از منظر کارایی استدلال های خود را پیش می بردند.

  • عدم تغییر ساعت: عده ای معتقد بودند که ساعت کار نیازی به تغییر ندارد و همان ساعت معمول شرکت باشد، منتها به دلیل عدم سرو ناهار در شرکت، نیم ساعت می توان از زمان پایان کار کسر کرد.
  • شروع دیرتر زمان کار: عده ای معتقد بودند بدون این که بخواهیم طول مدت زمان کار روزانه را تغییر دهیم، ساعت شروع کار دیرتر باشد. استدلال این بود که چون برای خوردن سحری، کارکنان در میان شب بیدار می شوند و دوباره می خوابند، بنابراین بهتر است دیرتر به محل کار بیایند تا بازدهی بهتری داشته باشند. به علاوه، به خاطر این که بانک ها و اداره ها هم دیر باز می کنند (ساعت 9 صبح) اگر کسی بخواهد به این جور کارها برسد، زمان کمتری را نیاز دارد تا مرخصی بگیرد. مخالفان این استدلال افرادی بودند که می گفتند باید در ماه رمضان زودتر به خانه رفت و به امور منزل و تدارک افطار و استراحت رسید و نیز ادعا این بود که دیگر این روزها اصلا کسی روزه نمی گیرد که بخواهد سحر بیدار شود.
  • شروع زودتر زمان کار: این گروه سوم بر این نظر بودند که زودتر در محل کار حاضر شویم و زودتر هم از به خانه برگردیم. استدلال اصلی این بود که در زمان ماه رمضان بعد از خوردن سحری، خواب کراهت دارد و باید طوری برنامه ریزی کرد که کارکنان پس از صرف سحری، بلافاصله به سمت محل کار حرکت کنند، چون خوابیدن با شکم پر بعد از سحر باعث، ترش شدن معده می شود. در مقابل این استدلال صحبت این بود که عده روزه گیران کم است و نیز کارکنان اگر زودتر سر کار بیایند بهره وری ندارند. به علاوه وقتی که دولت خودش ساعت کار را کم می کند و دیر شروع می کند ما هم بهتر است مانند بقیه جامعه عمل کنیم.

این مجادلات معمولا آن قدر بالا می گرفت که کسی حاضر نبود حرف طرف مقابل را بپذیرد و استدلال های بی محتوا هم به این موضوع اضافه می شد. در نهایت در طول آن ها سال ها، تصمیم گیری به این صورت شد که همیشه گزینه شروع زودتر زمان کار مورد اقبال بود و یک سال ساعت شروع کار 6 صبح، سال بعد 6 و ربع و سال های بعدترش 6 و نیم صبح شد. در صورتی که زمان شروع کار معمول قبل و بعد از ماه رمضان، همیشه 7 و ربع صبح تا 5 عصر و با اضافه کار تا ساعت 7 و ربع عصر بود.

شخصا هیچ وقت از این روش تعیین ساعت کار راضی نبودم اما اقبال عمومی بر همین منوال بود و مدیرعامل هم از طرفداران پر و پا قرص شروع کار در ساعت 6 صبح بود! برداشت خودم از این طرفداری زیاد کارکنان از گزینه سوم این بود که موضوعی به نام زود به خانه رفتن به یک آرزوی محال در طول سال تبدیل شده بود و ماه رمضان این فرصت را ایجاد می کرد که به مدت یک ماه کارکنان بتوانند ساعت 3 عصر شرکت را ترک کنند و تا 4 هم در منزل باشند، حتی اگر در منزل کار خاصی هم نکنند و وقتی که به منزل می روند، تا افطار به عبادت چرت زدن بپردازند.