یکی از کارهای پایه ای در حوزه منابع انسانی در هر سازمانی تجزیه و تحلیل مشاغل است که به عنوان ورودی ها سایر سیستم های مرتبط مانند ارزیابی عملکرد، نیازسنجی آموزشی، محاسبات حقوق و دستمزد و ... محسوب می شود. برای تحلیل مشاغل متدولوژی های مختلفی وجود دارد که معروف ترین آن ها روش Hay Group است که یکی از معتبرترین مشاوران حوزه مدیریت و منابع انسانی محسوب می شود. +
این شرکت در ایران هم سابقه فعالیت داشته و ساختار حقوق و دستمزد شرکت ملی نفت ایران به دلیل پایه گذاری توسط انگلیسی ها بر اساس سیستم Hay طراحی شده است.
برای ارزیابی مشاغل در این متدلوژی 17 پارامتر در نظر گرفته شده است که برای هر شاغل باید این ارزیابی انجام شود. چون ممکن است شغل های یکسانی در سازمان وجود داشته باشد، اما شاغلان متفاوت این کار را انجام دهند، نوع انجام کار نیز می تواند متفاوت باشد و به همین دلیل ارزیابی بر روی شاغل انجام می شود.
فرآیند ارزیابی مشاغل و امتیاز دهی به آنها در دهه 80 میلادی به صورت کمیتهای انجام میشد. این کار وقتگیر بود و حدود 2 تا 3 ماه حداقل طول میکشید. در دهه 90 این کار به صورت متمرکز توسط واحد منابع انسانی انجام میشد و پس از مدتی هم به این صورت تبدیل شد که دپارتمانها خود بر مبنای متغیرها ارزیابی را انجام میدادند و به منابع انسانی پیشنهاد میکردند و منابع انسانی موافقت یا مخالفت خود را با ارزیابی انجام شده اعلام میکرد. مشکل این کار چانه زنی بود و همه سعی میکردند تا برای شغل خود امتیاز بالاتری کسب کنند. در دهه جاری میلادی از نرمافزاری به نام Computer Aided Job Evaluation (CAJE) استفاده میشود که توسط Hay طراحی شده است و خود مدیران در آن میتوانند ارزیابی را به صورت دقیقتری انجام دهند. منتها مشکل کار این است که پس از مدتی مدیران ابتدا امتیاز شغل را در ذهن تعیین میکنند و بعد فاکتورها را طوری امتیاز میدهند و در نرمافزار آنها را دستکاری میکنند که به امتیاز دلخواه خود برسند. بنابراین پیشنهاد این است که باید برای این کار از یک فرم استفاده شود تا امکان اینگونه خطاها در ارزیابی را به حداقل برساند. این فرم شامل حداقل ۵ ستون است و در ستون های امتیاز مدیر، منابع انسانی و شرکت ها می آید تا امتیاز داده شده منطفی تر باشد.
معیارهای 17 گانه ارزیابی مشاغل بر مبنای این متدولوژی به صورت زیر است:
|
QUESTION 1: MANAGEMENT OF END RESULTS آیا فرد باید خروجی شغل خود را مدیریت کند. برخی از مشاغل که ثابت هستند و شرح وظایف کاملا مشخص و شامل 2 یا 3 بند مشخص است، حداقل امتیاز این مورد را میگیرند. ولی مشاغل مدیریتی که دامنه فعالیت و کار آنها زیاد است و باید نسبت به موارد زیادی پاسخگو باشند، امتیاز بالاتری میگیرند. |
QUESTION 2: MINIMUM KNOWLEDGE REQUIREMENT حداقل دانش مورد نیاز برای انجام شغل |
QUESTION 3: APPLICATION OF KNOWLEDGE میزان کاربرد دانش در شغل |
QUESTION 4: OVERALL KNOWLEDGE AND SKILLS مدت یادگیری شغل و شرح وظایف و مدت زمان لازم برای تسلط بر شغل |
QUESTION 5: PEOPLE/LINE MANAGEMENT شغل مدیریتی است یا نه |
QUESTION 6: IMPACT ON EXTERNAL CONTACTS شغل در ارتباط با ارباب رجوع تعریف شده است |
QUESTION 7: IMPACT ON INTERNAL CONTACTS شغل بدون ارتباط با ارباب رجوع تعریف شده است |
QUESTION 8: TYPE OF PLANNING میزان نیاز به برنامهریزی در شغل |
QUESTION 9: JOB INDEPENDENCE میزان آزادی عمل در انجام شغل |
QUESTION 10: THINKING LATITUDE میزان نیاز شغل به کار فکری |
QUESTION 11: THINKING COMPLEXITY میزان پیچیدگی کار فکری مورد نیاز شغل |
QUESTION 12: FINANCIAL MEASURES حد مجاز تصمیمگیری مالی در شغل –سقف تعریف شده برای تایید هزینهها- |
QUESTION 13: MAGNITUDE OF IMPACT دامنه تاثیرگذاری شغل |
QUESTION 14: TYPE OF IMPACT نوع تاثیرگذاری شغل-دامنه مدیریت یا گستره شغل- |
QUESTION 15: TYPICAL END RESULTS نوع خروجیها شغل |
QUESTION 16: PERFORMANCE MEASURES نحوه اندازهگیری خروجیهای شغل |
QUESTION 17: JOB PROFILE پروفایل شغل |
برای هر فاکتور نیز نیز معیارهایی برای ارزیابی وجود دارد که باید به آن ها پاسخ داد تا جواب هر یک از فاکتورها معلوم شود.
